روان شناسی عزت نفس

کتاب “روان شناسی عزت نفس” نوشته ی ناتانیل براندن و ترجمه ی مهدی قراچه داغی جزو آن کتاب هاست که بر روی میز کار و مطالعه در مقابل چشمانم باقی خواهد ماند.

این کتاب شامل سه بخش است.

در بخش نخست کتاب، ناتانیل براندن به بحث عزت نفس به عنوان نیاز اولیه و ضروری برای همه انسان ها می پردازد و آنرا نظام ایمنی آگاهی معرفی می کند. سپس عزت نفس را مفهوم پردازی می نماید و گستره ی معنا و مفهوم آنرا شرح می دهد.

“وقتی می گوئیم عزت نفس مورد نیاز است منظورمان این است که :

– در فرایند زندگی نقش موثری ایفا می کند

– برای رشد سالم و طبیعی ضرورت دارد

-دارای ارزش بقایی است

عزت نفس از دو بخش با هم مرتبط تشکیل می شود. ۱- داشتن احساس اطمینان به خود در برخود با چالش های زندگی (باور خود توانمندی) ۲- احساس داشتن صلاحیت برای خوشبخت شدن (احترام به خود)

منبع اصلی و مهم عزت نفس در درون ماست و مهم کاری است که ما می کنیم.

عزت نفس آن چیزی است که درباره ی خود می اندیشیم و احساس می کنیم.”

در بخش دوم کتاب با عنوان منابع درونی عزت نفس، به  ۶ رکن اصلی عزت نفس اشاره شده و هر یک به تفصیل شرح داده شده است.

۶ رکن اصلی عزت نفس شامل:

۱- زندگی آگاهانه

۲- خودپذیری

۳- مسئولیت در قبال خود

۴- ابراز وجود

۵- زندگی هدفمند

۶- انسجام و یکپارچگی شخصی

بخش سوم و پایانی کتاب با عنوان “نقش عوامل بیرونی: خود و دیگران” به بررسی سهم و نقش هر یک از عوامل بیرونی اشاره نموده است. از جمله نقش والدین و خانواده در میزان تقویت عزت نفس کودک و نقش مدارس و مربیان در تضعیف یا تقویت عزت نفس دانش آموزان و همچنین نقش محیط کار و سازمان ها در تقویت عزت نفس کارکنان خود مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.

در صفحات پایانی کتاب، ناتانیل براندن عشق را به عنوان رکن هفتم عزت نفس مورد توجه می دهد.

“نیروی مورد نیاز تنها از داشتن عشق به زندگی خود تامین می شود این عشق شروع فضیلت است، وسیله ای برای تحقق آرزوهای ماست نیرویی است که به شش رکن عزت نفس توان حرکت می دهد.”

در متمم هم مبحث بسیار کاربردی و دوست داشتنی با عنوان “کارگاه عزت نفس”  وجود دارد که احساس می کنم مورد استقبال اغلب دوستان واقع شده است. مرور آن مطالب در کنار مطالعه کتاب ناتانیل براندن که جزو منابع معرفی شده در آن کارگاه هست و همچنین گوش سپردن به نکات آموزنده ای که در فایل های صوتی آقا معلم با عنوان “مسیر اصلی” که نام برازنده ای بر آن گذاشته است بسیار موثر و مفید در کیفیت زندگی فردی و اجتماعی می باشد.

آنچه در مطالعه این کتاب بیشتر مورد توجه ام قرار گرفت:

۱- وقتی با اشتباهی از جانب خودم یا دیگران مواجه می شوم بجای سرزنش کردن و یا همدلی، سعی کنم در ابتدا واقعیت و حقیقت امر را آگاهانه جستجو و مشاهده کنم.

پرسیدن برخی سوالات می تواند کمک کند از جمله اینکه چرا اینگونه شد؟ یا چرا چنین اتفاقی افتاد؟ سپس به دنبال نتیجه و هدف اصلی به منظور کاهش اشتباه باشم. ما می توانیم با پرسیدن سوالات از خود نتیجه اثربخش تری را پیگیری نماییم و تکرار اشتباه را به حداقل برسانیم. با دیدن دستاورد این اشتباه چه چیزی یاد گرفتم؟ از این اتفاق چه نکته ای آموختم؟ چه اقداماتی می توانم در جهت بهبود این وضعیت انجام دهم؟”

بنابراین در مواجه با خطا و اشتباه بجای احساس گناه، خجالت و شماتت خود یا اطرافیان، اشتباه کردن را به عنوان فرصت مناسبی برای یادگیری مورد توجه قرار دهم.

– در میان مباحث روانشناسی مطرح شده برای اینکه درک روشن تری از خود پیدا کنیم اذعان شده است که برای درک خویشتن به پرده برداری و کشف اسرار نهفته، مبهم و تاریک خود بپردازیم. در فصل عزت نفس و روان درمانی این کتاب اشاره شده، فروید تفاوت میان روانکاوی و کارآگاهی را اینگونه توصیف نموده است که در کارآگاهی جنایت مشخص است و باید مجرم شناسایی شود، اما در روانکاوی، مجرم مشخص است و جرم است که باید مشخص گردد. یونگ هم با عنوان سایه این مسئله را توضیح داده است.

آنچه برایم قابل دفاع و پذیراتر هست موضع گیری و تاکید متفاوت روان شناسی عزت نفس است. در روان شناسی عزت نفس به جای پرده برداری از نقطه های تاریک، به پرده برداری از نقاط روشن و جنبه های مثبت شخص توجه شده است. جنبه های مثبت و توانمندی هایی که گاهی از آن بی اطلاع هستیم. اینکه به امکانات بالقوه خود توجه کنیم. البته در ادامه توضیح داده که می بایستی در صورت لزوم به جنبه های منفی و سایه های تاریک نیز دقیق شد اما در اکثر مواقع بر جنبه های مثبت تاکید شده است.

پیدا کردن اشکالات و سایه های تاریک ساده است، همانگونه که در زندگی روزمره خود آنرا در خود و دیگران به سرعت می یابیم، مشکل این است که جنبه های سالم را شناسایی کنیم.

در این خصوص یاد تمرینی که در گذشته داشتم افتادم و در ادامه تصمیم گرفتم جنبه های مثبت، مفید، روشن و سازنده صحبت ها، فعالیت ها و اقدامات خود و اطرافیانم را بیشتر مورد توجه قرار دهم. به این شکل فکر می کنم میزان زیادی از اضطراب و ناراحتی ها کاهش پیدا کرده و بالتبع عزت نفس تقویت گردد.

امیدوارم مطالعه این کتاب را در جهت بهبود کیفیت زندگی، گوارای وجودتان نمایید.

رفع تکلیف یکی از عوامل نارضایتی

تشویق، دوست داشتن، محبت کردن، هدیه دادن و توجه کردن هم به نوبه ی خود آداب و اتیکتی دارد. شاید با توجه به ظاهر این نوع اقدامات که مثبت و دوست داشتنی ای است، بصورت جدی به عمق و چگونگی آنها توجه نشود و افراد صرفا نفس عمل و هر گونه اقدامی که با این عنوان باشد را کافی بدانند و انتظار بر این باشد که طرف مقابل که دریافت کننده است، قدردان و شکرگزار باشد.

واقعیت این است که تا زمانی که به یکسری مقدمات و حواشی در خصوص این اقدامات توجه نشود تاثیر عمیق و نفوذ پذیرش را نخواهد داشت.

شما از دریافت هدیه ای کادو شده بیشتر خوشحال می شوید و احساس خوشایند پیدا می کنید؟ یا دریافت هر گونه وسیله یا بسته ای صرفا با عنوان هدیه؟

تقدیر و تشکر به صورت حضوری و با شنیدن از شخص مورد نظر بیشتر برایتان خوشایند خواهد بود یا دریافت لوح تقدیری با امضای بالاترین مقام مسئول سازمان توسط پایین ترین رده سازمانی (شخصی که مسئول تحویل نامه ها به بخش های مختلف است)

در محیط های سازمانی و شرکت ها می شود با کمترین هزینه شاهد کارایی بیشتر و پیشبرد امور بود. متاسفانه گاه با اهمال کاری و بی توجهی به جزئیاتی که می تواند اثر بزرگی بر روی سیستم داشته باشد هزینه های بزرگی تحمیل می شود.

در اغلب مواقع مشغله های کاری، توجیه مناسبی برای بی اهمیتی و ترویج فرهنگ نادرست در سازمان ها شنیده می شود. فکر می کنم برای بهبود فضای سازمانی و افزایش رضایت کارکنان قدم های کوچک اثربخشی می توان برداشت.

روایتی از یکی از دوستان شنیدم که در سازمانی فربه مشغول فعالیت هستند. ایشان به عنوان کارگر نمونه برگزیده شده بودند. به نظر می رسد اتفاق خوبی برای ایشان افتاده و در ساختار سازمانی موفقیت و رشد نموده است.

ایشان توضیح دادند که جشنی با عنوان روز کارگر برگزار شده بود و در آن جشن از تعداد از کارگران نمونه تجلیل به عمل آورده شد و با توجه به فربه بودن سازمان امکان تجلیل از کلیه کارگران نمونه در سراسر کشور امکانپذیر نبوده است.

تا اینجای ماجرا قابل درک است. ایشان توضیح دادند که در ادامه این ماجرا از سایر کارگران نمونه خواسته شده تا به دفتر روابط عمومی مراجعه کرده و هدیه خود را تحویل بگیرند. این نحوه تقدیر و تشکر بیشتر خاطر ایشان را مکدر نموده بود.

داشتم به این فکر می کردم که چه اقدامات دیگری در چنین شرایطی امکانپذیر بود تا حس خوب و اثرگذاری بیشتری بر روی شخص و حتی سایر اطرافیان و همکاران صورت پذیرد.

در ادامه آنچه برایم متصور است بیان می نمایم.

-اداره روابط عمومی می توانست اتاق و فضای مناسبی را تدارک ببیند  و از مدیران و روسای بخش هایی که دارای همکاران نمونه هستند دعوت به عمل آورد تا همکار به صورت رسمی هدیه و لوح تقدیر را از سوی مافوق خود دریافت نماید. به این شکل حس دیده شدن و مورد توجه و اهمیت قرار گرفتن هم به همکار انتقال پیدا می کرد.

-در میان مراسم جشن یا نهایتاً در پایان، از همکاران آن استان یا شهر در حضور همکاران تجلیل به عمل می آمد.

-اداره روابط عمومی نماینده ای را موظف می کرد تا با شاخه ای گل و تقدیم لوح و هدیه موردنظر به اتاق شخص مراجعه نموده و هدیه را اهدا نماید.

احساس می کنم در رابطه با این داستان آنچه کمتر مورد توجه قرار گرفته و موجبات تکدر خاطر را فراهم آورده توجه و احترام به شخصیت افراد بوده است. نادیده گرفتن و رفع وظیفه در آن سازمان مانند برخورد پدر و مادری است که مشغولیت ها و فعالیت های اجتماعی شان در خارج از خانه و نبودشان در محیط خانه و حضور کمرنگ شان در مجاورت فرزندانشان را با خرید هدیه و دادن پول جبران نمایند. و در صدد رفع تکلیف هستند غافل از اینکه چنین روشی برای جبران احتمالا نامناسب ترین روش و البته برای آنها آسان ترین روش است.

پس چه خوب است به اثر شگفت کارهای کوچک و جزئی اهمیت بیشتری داد.